Kayseri’de Soğuk Bir Sabah ve Başlayan Hikâye
“Karboksilik asit nasıl adlandırılır” konusunda doğru bilgiye ulaşmak isteyenler için kapsamlı bir içerik hazırladık.
Kayseri’de sabahlar hep sert olur. Rüzgâr, yüzüne ince bir bıçak gibi çarpar; insanı uyandırmak için nazik davranmaz. O sabah da aynısı oldu. Pencerenin camına vuran soğuk ışıkla gözlerimi açtım. İçimde tuhaf bir ağırlık vardı, ne tam uykudan kalma yorgunluk ne de net bir üzüntü… Daha çok adını koyamadığım bir boşluk.
Günlüğümü açtım. Sayfalar arasında kaybolmayı seviyorum çünkü orada kimse bana “neden böyle hissediyorsun?” diye sormuyor. Sadece yazıyorum. O gün de yazdım: “İçimde bir şeyler eksik ama ne olduğunu bilmiyorum.”
O sırada aklımda ne kimya vardı ne de dersler. Ama hayat bazen insanı en beklemediği yerden yakalıyor. O gün benim için o yer, üniversitedeki kimya laboratuvarı olacaktı.
Laboratuvarda Karboksilik Asitlerle Tanışmam
Üniversitenin laboratuvarına girdiğimde her şey her zamanki gibiydi: keskin kokular, beyaz önlüklerin çıkardığı hışırtı, cam malzemelerin soğuk parıltısı… Ama içimde bir şey farklıydı. Sanki o gün, sadece deney yapmayacaktım; kendimi de inceleyecektim.
Hocamız tahtaya büyük harflerle bir başlık yazdı: “Organik Asitler – Karboksilik Asitler”
Kalemim defterde beklerken bir an durdum. “Karboksilik asit nasıl adlandırılır?” sorusu tahtada görünce bana sadece bir ders konusu gibi gelmedi. İçimde garip bir yankı uyandırdı. Sanki hayatımın başka bir yerinde de bir şeylerin adlandırılması gerekiyordu ama ben hâlâ doğru kelimeyi bulamamıştım.
Hocanın sesi sınıfta dolaşıyordu:
“Çocuklar, karboksilik asitleri adlandırırken en uzun karbon zincirini seçiyoruz. Bu zincir, karboksil grubunu içermeli. Sonra bu zincire ‘-oik asit’ ya da Türkçe karşılığıyla ‘-oik asit türevleri’ mantığıyla isim veriyoruz.”
Kalemim hızlandı. Ama sadece yazmıyordum, düşünüyordum da. Hayatımda ilk kez kimya formülleri bana bu kadar insani geliyordu.
Karboksilik asit nasıl adlandırılır? O gün öğrendiğim şey
Hocanın anlattıklarıyla birlikte tahtada örnekler belirmeye başladı. Ethanoic acid, propanoic acid, butanoic acid…
“Bakın,” dedi hoca, “karboksil grubu -COOH her zaman zincirin 1. karbonuna yerleşir. Saymaya buradan başlarız. Yan gruplar varsa onları da numaralandırarak belirtiriz.”
O an içimde bir şey kıpırdadı. Sanki kendi içimdeki karmaşayı da böyle sıralayabilirmişim gibi hissettim. Belki de duygularımın da bir zinciri vardı ve ben yanlış yerden sayıyordum.
Defterime yazdım:
Metanoik asit: en basit yapı
Etanoik asit: sirke kokusunun kimyasal adı
Propanoik asit: üç karbonlu zincir
Dikarbon asitler: iki karboksil grubu içeren yapılar, “-dioik asit”
Ama yazdıkça içimde başka bir şey büyüyordu. Kimya sadece formüllerden ibaret değildi. Her isim, bir yapının kimliğiydi. Tıpkı insanların isimleri gibi.
O an fark ettim ki “karboksilik asit nasıl adlandırılır?” sorusu sadece bir ders sorusu değildi. Dünyayı anlamanın bir yoluydu.
Günlüklerim ve Karışan Duygular
O akşam eve döndüğümde ellerim soğuktu. Kayseri’nin rüzgârı içime işlemiş gibiydi. Günlüğümü açtım ama bu kez sayfalar farklıydı. Kimya notlarım kenarlarda, duygularım ortadaydı.
“Bugün karboksilik asitleri öğrendim,” diye başladım yazmaya. “Ama aslında bir şeyleri isimlendirmeyi öğrendim.”
Kalbimde garip bir hayal kırıklığı vardı. Çünkü kimya her şeyi düzenli hale getiriyordu ama benim içim hiç düzenli değildi. Her şey kurallara bağlıydı: zincirler, bağlar, numaralandırmalar… Ama duygularımda böyle bir düzen yoktu.
Bir an durdum. Kalem elimde bekledi. İçimdeki boşluğu yazıya dökmek istedim ama kelimeler yetmedi.
“Ben neden bu kadar dağınığım?” diye yazdım.
Sonra laboratuvardaki o cümle aklıma geldi:
“Karbon zincirini seçiyoruz ve karboksil grubundan başlıyoruz.”
Belki de benim de hayatımda bir “başlangıç noktası” seçmem gerekiyordu.
Kimya ile Kendimi Anlamak
Ertesi gün tekrar derse gittim. Bu kez daha dikkatliydim. Sanki sadece kimya öğrenmeye değil, kendimi çözmeye gidiyordum.
Tahtada aromatik karboksilik asitler anlatılıyordu. Benzen halkasına bağlı -COOH grubu… “Benzoik asit” kelimesi sınıfta yankılanırken bir an durdum.
Bu yapı bana tuhaf bir şekilde tanıdık geldi. Dışarıdan düzenli, içten karmaşık. Tıpkı benim gibi.
Hocanın sesi uzaklaştı, zihnim kendi içine kapandı. Defterime şunu yazdım:
“Eğer hayatım bir molekül olsaydı, karboksil grubu benim en hassas noktam olurdu.”
O gün anladım ki karboksilik asit nasıl adlandırılır sorusu sadece kimya kitabında kalmıyordu. Her şeyin bir adı vardı ama ben kendi içimdeki bazı şeyleri hâlâ isimlendiremiyordum.
Umut ve Hayal Kırıklığı
Bazı günler insan kendini çok güçlü hisseder. Bazı günler ise en basit şey bile ağır gelir. O hafta ikisini de yaşadım.
Bir gün laboratuvarda propanoik asidin tepkimelerini incelerken her şey mükemmel ilerledi. Deney sonuç verdi, renk değişimi oldu, formüller tuttu. O an içimde kısa bir umut doğdu.
“Demek ki doğru adımlarla her şey çözülebiliyor,” dedim içimden.
Ama ertesi gün işler değişti. Deney tekrarlanmadı, sonuçlar bozuldu, defterimdeki düzen dağıldı. O an hayal kırıklığı içime çöktü.
Tıpkı hayat gibi.
Kimya bana şunu öğretiyordu: bazı şeyler sabit kurallarla ilerler. Ama ben insanım. Ve insanlar her zaman kurallara uymaz.
Yine de karboksilik asitlerin adlandırılmasını düşünmek beni garip bir şekilde sakinleştiriyordu. Çünkü en azından orada her şeyin bir sistemi vardı.
Gece Sessizliği ve İç Sesim
Gece olduğunda Kayseri daha da sessizleşir. Pencerenin dışında sadece rüzgârın sesi kalır. O anlarda iç sesim daha yüksek konuşur.
Günlüğüm açıkken şunu düşündüm:
“Belki de ben de bir karboksilik asitim. Belki hayatımda bir ana zincir var ama yan gruplar yüzünden kendimi tanıyamıyorum.”
Bu düşünce bana hem komik hem de hüzünlü geldi. Ama gerçekti. Çünkü bazen insan kendini en beklenmedik yerden anlar.
Kimya kitabını kapatıp ışığı söndürdüm. Ama zihnimde hâlâ aynı soru dönüyordu: “Karboksilik asit nasıl adlandırılır?”
Belki de cevap sadece moleküllerde değil, insanın kendini nasıl gördüğündeydi.
Yeni Bir Başlangıç
Ertesi sabah uyandığımda içimdeki boşluk tamamen kaybolmamıştı. Ama artık onunla nasıl başa çıkacağımı biraz daha biliyordum.
Günlüğüme son bir cümle yazdım:
“Bazı şeyler adlandırıldıkça anlam kazanır. Ben de kendimi yavaş yavaş adlandırmayı öğreneceğim.”
Karboksilik asitlerin isimleri artık bana sadece kimyasal terimler gibi gelmiyordu. Her biri bir düzen, bir hikâye, bir kimlikti.
Ve belki de en önemlisi, ben de kendi hikâyemin zincirini kurmaya başlamıştım.